Kimyacının Kibriti (Yapay Alev Oluşturma)

Diğer deney föylerine ulaşmak için TIKLAYINIZ.

Kimyacının kibriti videolu anlatımı için TIKLAYINIZ.

Fen Bilimleri

8.Sınıf

4.Ünite: Madde ve Doğası

Kimyasal Tepkimeler

Fen Bilimleri

8.Sınıf

4.Ünite: Madde ve Doğası

Asitler ve Bazlar

Deneyin Adı: Kimyacının Kibriti (Yapay Alev Oluşturma)

Deneyin Amacı: Kimyacıların kibrit veya çakmak kullanmadan ateş yakabileceklerinin gözlemlenmesi. (Asitlerin bazı durumlarda yangına sebep olabileceğinin gözlemlenmesi. )

Kullanılan Malzemeler:

 

  • Saat camı
  • Maşa (Metal olması önerilir.)
  • Spatül
  • Kulak çubuğu
  • Etil Alkol veya Aseton
  • Potasyum Permanganat
  • Sülfürik asit (Derişik olmalı. Stok çözeltiden kullanabilirsiniz.)
  • Su dolu beherglass

 

Deneyin Yapılışı:

Saat camı üzerine yarım spatül potasyum permanganat  (KMnO4) konulur. Saat camında bulunan potasyum permanganat üzerine derişik olan sülfürik asitten 2-3 damla damlatılır. Kulak çubuğu etil alkole veya asetona bulanır. Maşa yardımıyla kulak çubuğu tutulur ve saat camında olan KMnO4 – H2SO4 ‘te değdirilir ve gözlemlenir.  

 

Tahmin:

Sizce etil alkole batırılan kulak çubuğu, saat camındaki KMnO4 – H2SO4 ‘te değdirildiğinde neler olabilir?

 

Gözlem:

Deneyde neler gözlemlediniz?

 

 

 

 

Açıklama:

Yaptığımız deneyde hangi sonuçlara ulaştınız?  Tahminleriniz doğru mu? Karşılaştırınız.

 

 

 

Kulak çubuğu yerine başka neler kullanılabilirdi?

 

 

 

Kullandığımız malzemelerin miktarını arttırdığımızda neler olabilir?

 

 

 

Tepkimenin denklemi nedir?

 

 

 

Çıkan gaz ne gazıdır, herhangi bir tehlikesi var mıdır?

 

 

 

Sülfürik aside (H2SO4), metal veya plastik değdirmemeye çalıştık. Bunun sebebi ne olabilir?

 

 

 

 

Kimyacılar, sadece bu kimyasalları kullanarak mı ateş elde edebilirler?

 

 

Kendime Not!
  • Öğrencilerime tahmin aşamasında bolca düşünmelerini sağlamalıyım. Ateş oluşacak cevaplarıyla yetinmemeliyim. Neden ateş oluşacağını düşündürmeliyim.
  • Tahminlerini muhakkak yazdırmalıyım. Çünkü gözlemleri ile tahminlerini karşılaştırmalarını istiyorum. Bu sayede nerede hatalı nerede doğru düşündüklerini fark edebilirler.
  • Kulak çubuğundaki pamuk yerine, direkt pamuk kullanılabilir. Metal bir maşa veya makas yardımıyla tutulabilir. Kuru yaprak, kağıt, küçük bir bez parçası da kulak çubuğu yerine kullanılabilir. Kulak çubuğu ve diğerlerinin hiç birini kullanmak zorunda değilsiniz. Direkt olarak saat camının üzerine birkaç damla etil alkol veya aseton damlatılırsa da ateş gözlemlenir.
  • Kullandığımız malzemelerin miktarını arttırırsak, oluşabilecek tehlikelerin de miktarını arttırmış oluruz. Hatta reaksiyon ekzotermik olduğundan ısı açığa çıkacaktır. Malzemeyi fazla kullanırsak bu ısı da fazla olacaktır. Bu da saat camını çatlatıp kırabilir. Deneyde kullanacağımız miktarlar az bile olsa tehlikeleri önlemek için yangına dayanıklı bir yüzey kullanmalıyız. Deney açık havada yapılacaksa miktar olabildiğince az tutulmalıdır. Çünkü ateş rüzgardan kaynaklı sıçrayabilir.
  • Saat camının üzerine ilk önce potasyum permanganat (KMnO4) koyduk. Onun üzerine birkaç damla sülfürik asit (H2SO4) damlattık. Burada 10 saniye içinde oluşacak tepkime;

Tepkime :  6 KMnO4 + 9 H2SO4  ®  6 MnSO4 + 3 K2SO4 + 9 H2O + 5 O2 + Isı

Bu tepkime oluşurken bir yandan biz de etil alkollü kulak çubuğumuzu değdiriyoruz. Burada oluşacak tepkime ise;

Etil alkollü tepkime: C2H5OH + 3 O2  ® 2 CO2 + 3 H2O + Isı

Eğer etil alkol yerine aseton tercih ettiyseniz, oluşacak tepkime;

Asetonlu tepkime: 2 C3H6O + O2  ® 6 CO2 + 6 H2O + Isı

Deney sonucunda;
  • oluşacak olan gazlar, 1.tepkime için oksijen (O2),tepkime (etil alkol veya aseton kullanıldığında) için karbondioksit (CO2) gazı oluşacaktır. Herhangi bir tehlikeleri yoktur.
  • Sülfürik aside (H2SO4), metal veya plastik değdirmemeye çalıştık. Çünkü deneyde kullandığımız sülfürik asit konsantreydi. Yani seyreltik değil derişikti. Ayrıca sülfürik asit fazla aşındırıcı ve güçlüdür. Su ile olan reaksiyonu bile oldukça ekzotermiktir. Bu yüzden fazla miktardaki sülfürik asidin üzerine su dökerseniz, ısı açığa çıkacaktır. Bu ısı, suyu buharlaştıracaktır. Dışarı çıkmak isteyen su buharı da asidin etrafa sıçramasına sebep olacaktır. Bu yüzden de, asidin üzerine su değil; suyun üzerine asit eklenir.

Suyla böyle reaksiyon veren sülfürik asit metal ve plastikle de verir. Eğer metal veya plastiğe değerse istenmeyen gazlar ve durumlar oluşabilir. Bu yüzden değdirmemeye çalıştık.

Kimyacının kibriti deneyinde sülfürik asit, potasyum permanganat ve etil alkol bir araya geldiğinde alev oluşabildiğini gördük. Bu da asitlerin bazı maddelerle karşılaştıklarında ne kadar tehlikeli olabileceklerinin göstergesidir.

  • Kimyasal malzemeler kullanılarak sadece bu şekilde alev elde edilmez. Kimyasal malzemeler kullanarak alev oluşturmanın bildiğim kadarıyla 4 farklı yolu vardır Bunlardan birisi buydu.
Diğer alev oluşturma yolları:

Alev oluşturmanın ikinci yolu ise “potasyum permanganatın üzerine birkaç damla gliserin ekleyin. Burada gliserin yanma olayı gerçekleşmesi için yakıt görevi görecektir. Ardından birkaç damla su ekleyin.

Alev oluşturmanın üçüncü yolu ise “Çok az miktardaki sodyum klorat ve şekeri karıştırın. Üzerine birkaç damla sülfürik asit ekleyin. Sodyum klorat yerine kalsiyum kloratı tercih edebilirsiniz.

Alev oluşturmanın başka bir yolu ise “Çok az miktardaki amonyum nitrat tozu ile ince öğütülmüş çinko tozunu karıştırın. Üzerine birkaç damla hidroklorik asit ekleyin.

Daha farklı kimyasal yollarla da yapay alev elde edilebilir.

 

  • Elbiselerimize asit sıçrayıp aşındırabilir. Önlük giymeliyiz ve dikkat etmeliyiz.
  • Gözümüze asit, alev veya yanan partiküller sıçrayabilir. Deney gözlüğü kullanmalıyız ve dikkat etmeliyiz.
  • Asit ellerimize değerse tahriş edebilir. Eldiven kullanmalıyız ve dikkat etmeliyiz. Eğer elimize asit değerse elimizi hızlı bir şekilde oldukça seyreltik bir bazla yıkamalıyız.
  • Deneyde alev oluşturacağımızdan kulak çubuğunu veya pamuğu ısıya ve ateşe dayanıklı bir malzeme ile tutmalıyız. Örneğin metal maşa olabilir. Ama metal maşanız yoksa tahta maşanızın pamuğu tutacak kısmını alüminyum folyo ile kaplayıp ısıya ve aleve dayanıklı hale getirebilirsiniz.

 

Cansel Göker

Leave a Comment