Karbon Deneyi Föyü

Karbon Yılanı Deneyi

Diğer deney föylerine ulaşmak için TIKLAYINIZ.

Karbon Deneyi videolu anlatımı içinTIKLAYINIZ.

Fen Bilimleri

8.Sınıf

4.Ünite: Madde ve Doğası

Kimyasal Tepkimeler

Fen Bilimleri

8.Sınıf

4.Ünite: Madde ve Doğası

Asitler ve Bazlar

Deneyin Adı: Karbon Yılanı (H2SO4 + C12H22O11 tepkimesi)

Deneyin Amacı: Sülfürik asidin organik bileşik üzerindeki etkisinin gözlemlenmesi. (Ekzotermik tepkimelerde ısı açığa çıktığının gözlemlenmesi. )

Kullanılan Malzemeler:

 

  • Saat camı veya beher
  • Sakkaroz (Çay Şekeri)
  • Konsantre Sülfürik Asit (H2SO4)
  • Cam damlalık
  • Cam baget

 

Deneyin Yapılışı:

Saat Camı için

Saat camının üzerine istediğiniz miktarda sakkaroz koyun. Cam damlalık yardımıyla sakkarozun üzerine sülfürik asit damlatın ve gözlemleyin.

Beher için

İstediğiniz ölçekte beher kullanabilirsiniz. 100 ml beher için yaklaşın 40 ml ye kadar (50 – 60 gram) sakkaroz koyun. Üzerine yaklaşık 40 ml sülfürik asit koyun ve cam baget yardımıyla biraz karıştırın. Gözlemleyin.

 

®  Küp şeker de kullanabilirsiniz. Şekerin sülfürik asitle kaplandığından iyice emin olun. Daha iyi sonuç almak için suyla küp şekeri nemlendirebilirsiniz.

 

Tahmin:

Sizce sakkaroza sülfürik asit damlatıldığında neler olabilir?

 

 

Gözlem:

Deneyde neler gözlemlediniz?

 

 

Açıklama:

Yaptığımız deneyde hangi sonuçlara ulaştınız?  Tahminleriniz doğru mu? Karşılaştırınız.

 

 

 

Saat camı veya beher sıcak mıydı? Neden?

 

 

 

Kullandığımız şeker bir süre sonra renk değiştirmeye neden başladı?

 

 

Siyah olan şey nedir?

 

 

 

Kullandığımız malzemelerin miktarını arttırdığımızda neler olabilir?

 

 

 

Tepkimenin denklemi nedir?

 

 

 

Çıkan gaz ne gazıdır, herhangi bir tehlikesi var mıdır?

 

 

 

Sülfürik aside (H2SO4), metal veya plastik değdirmemeye çalıştık. Bunun sebebi ne olabilir?

 

 

 

 

 

 

 

Kendime Not!
  • Öğrencilerime tahmin aşamasında bolca düşünmelerini sağlamalıyım. Isı çıkacak, siyahlaşacak şeklindeki cevaplarla yetinmemeliyim. Neden siyahlaştığını düşündürmeliyim.
  • Tahminlerini muhakkak yazdırmalıyım. Çünkü gözlemleri ile tahminlerini karşılaştırmalarını istiyorum. Bu sayede nerede hatalı nerede doğru düşündüklerini fark edebilirler.
  • Saat camı veya beher sıcak olacaktır. Çünkü tepkime ekzotermiktir. Yani dışarıya ısı verir. Sülfürik asit sakkarozun içerisinde bulunan suyla tepkimeye girer ve ısı açığa çıkar.
  • Sülfürik asit dehidrasyon ajanıdır yani suyla tepkimeye girer. Sülfürik asidi suyla seyreltmeye çalıştığınızda fazlaca ısı açığa çıkabilir. Örneğin 19 °C’ de 100 ml konsantre olan sülfürik asidi, 100 ml su ile bir anda karıştırırsanız bir dakika içerisinde seyreltilmiş sülfürik asidin sıcaklığı yaklaşık 131 °C’e çıkacaktır. Yanlış sıra ile karıştırılması bu sıcaklık artışından dolayı sıçramalara sebep olacaktır. Bunun için suyun üzerine azar azar asidi ilave etmeliyiz.
  • Sülfürik asit sadece suyla değil su içeren tüm maddelerin suyunu çekebilir, maddeyi susuz bırakır. Bir maddeden suyu uzaklaştırmak için sülfürik asit eklemeniz yeterli olacaktır.

Çayımıza attığımız şeker yani sakkaroz bir karbonhidrattır. Karbon ve sudan oluşmuştur. Bu yüzden karbon-hidrat denir. Karbon deneyimizde sülfürik asit ve sakkarozu karıştırdık. Bu da sülfürik asidin sakkarozun suyunu çekmesi ile sonuçlandı. Şeker sülfürik asitle buluşunca önce sarı sonra kahverengi ve en son siyah renk aldı. Bu süreçte sülfürik asit şekerin içerisindeki suyu çekiyordu.

  • Belli bir süre sonra şekerin hacmi büyük ölçüde arttı. Bir sakkaroz molekülünde 11 su molekülü 12 karbon molekülü vardır. Sülfürik asit su moleküllerini uzaklaştırdı, karbon kaldı. Siyah gördüğümü madde biraz asitli olan karbondur. Bir süre bekledikten sonra kağıda sürtüp deneyebilirsiniz.
  • Kullandığımız malzemelerin miktarını arttırırsak, oluşabilecek tehlikelerin de miktarını arttırmış oluruz. Hatta reaksiyon ekzotermik olduğundan ısı açığa çıkacaktır. Malzemeyi fazla kullanırsak bu ısı da fazla olacaktır. Bu da beheri veya saat camını çatlatıp kırabilir.
  • Tepkime sonucunda oluşan ısı suyun bir miktarını su buharına dönüştürür.
Tepkimenin denklemi;

2 H2SO4 + C12H22O11 ® 12C(k) + 13 H2O(g) + 2 SO2(g)  +O2(g)  + Isı

 

Bu denklem dengelidir. Fakat bu şekilde kullanmamız yanlış olur. Çünkü ürünlerdeki O2 bir miktar karbon yakarak CO2 oluşturur. Oluşacak yeni denklem;

H2SO4 + C12H22O11 +1/2 O2(g)  ® 11C(k) + 12 H2O(g) + SO2(g)  +CO2(g)  + Isı

(Denklemi kesirden kurtarmak için iki ile çarpabilirsiniz.)

Karbon deneyi

  • Karbon deneyi sonucunda karbondioksit (CO2), dihidrojen monoksit (H2O) ve kükürt dioksit (SO2) gazlarını elde ettik. Karbondioksit (CO2) ve dihidrojen monoksit (H2O) gazları zararlı değildir. Fakat keskin kokulu olan kükürt dioksit (SO2) solunmamalıdır. Solunum yollarına zarar verebilir. Kükürt dioksit (SO2) yiyecekleri saklamak için yaygın bir şekilde kullanılmaktadır. Ayrıca hava kirliliğine, asit yağmurlarına sebep olur.
  • Sülfürik aside (H2SO4), metal veya plastik değdirmemeye çalıştık. Çünkü Karbon deneyinde kullandığımız sülfürik asit konsantreydi. Yani seyreltik değil derişikti. Ayrıca sülfürik asit fazla aşındırıcı ve güçlüdür. Su ile olan reaksiyonu bile oldukça ekzotermiktir. Bu yüzden fazla miktardaki sülfürik asidin üzerine su dökerseniz, ısı açığa çıkacaktır. Bu ısı, suyu buharlaştıracaktır. Dışarı çıkmak isteyen su buharı da asidin etrafa sıçramasına sebep olacaktır. Bu yüzden de, asidin üzerine su değil; suyun üzerine asit eklenir.

Suyla böyle reaksiyon veren sülfürik asit metal ve plastikle de verir. Eğer metal veya plastiğe değerse istenmeyen gazlar ve durumlar oluşabilir. Bu yüzden değdirmemeye çalıştık. Vücudumuzda herhangi bir yere değerse de vücudumuzdaki suyla tepkimeye girip aşırı tahribata sebep olabilir, kas dokumuzu yok edebilir. Böyle bir durumda değen bölgeyi baz ile yıkayınız. Su kullanırsanız onunla da tepkimeye girebilir.

  • Elbiselerimize asit sıçrayıp aşındırabilir. Önlük giymeliyiz ve dikkat etmeliyiz.
  • Gözümüze asit sıçrayabilir. Ya da oluşacak gazlar temas edebilir. Deney gözlüğü kullanmalıyız ve dikkat etmeliyiz.
  • Asit ellerimize değerse tahriş edebilir. Eldiven kullanmalıyız ve dikkat etmeliyiz. Eğer elimize asit değerse elimizi hızlı bir şekilde oldukça seyreltik bir bazla yıkamalıyız.

 

 

Cansel Göker

Leave a Comment